Trzy dyscypliny naukowe

Wydział Dziennikarstwa, Informacji i Bibliologii UW, jako jedyna jednostka naukowa w Polsce, prowadzi badania naukowe z obszaru trzech dyscyplin naukowych:

  • nauk o mediach – koncentruje się na mediach i wieloaspektowych procesach komunikacji;
  • informatologii – obejmuje teorię i metodologię działalności informacyjnej (gromadzenie, przetwarzanie i udostępnianie danych, wiadomości, informacji z różnych dziedzin wiedzy);
  • bibliologii – bada książkę we wszystkich aspektach jej funkcjonowania, czyli jako obiekt materialny i społeczne narzędzie kultury.

Głównym celem naukowym WDIiB UW jest stworzenie platformy, na której będą prowadzone działania interdyscyplinarne, opierające się na wspólnych lub zbliżonych polach badawczych. To w efekcie doprowadzi do ciągłego rozwoju wszystkich dyscyplin reprezentowanych przez Wydział.

Dyscyplina nauki o mediach znajduje się w obszarze nauk społecznych, gdzie oddziałuje na nią całe spektrum innych dyscyplin z tego obszaru takich jak: socjologia, filozofia (etyka), psychologia, politologia, ekonomia, antropologia czy prawo. Z drugiej strony nie należy zapominać o wpływach nobliwych dyscyplin z obszaru nauk humanistycznych, jak historia, językoznawstwo czy kulturoznawstwo. Nie bez znaczenia są również nauki techniczne, których rola rośnie wprost proporcjonalnie do postępującej technicyzacji i komputeryzacji otaczającego świata. Dzisiaj trudno wyobrazić sobie kierunek „dziennikarstwo i komunikacja społeczna” bez przedmiotów poświęconych technologiom informacyjnym (warto tu więc wymienić i inne dyscypliny naukowe z obszaru nauk technicznych: informatykę, cybernetykę, elektronikę i elektrotechnikę, telekomunikację i logistykę). Nauki o mediach można także omawiać szerszym kontekście, np. obszaru sztuki, ekonomii lub zarządzania.

Widać wyraźnie, że medioznawstwo jawi się obecnie jako nauka rozdroży, skrzyżowania różnych perspektyw teoretycznych i badawczych, których korzenie sięgają wielu okrzepłych dyscyplin naukowych. Eklektyzm nauk o mediach nie jest jednak jej obciążeniem. Wręcz przeciwnie, interdyscyplinarność i otwartość medioznawstwa świadczy o dojrzałości nauk o mediach, łączących różnorodne podejścia ze względu na cel prowadzonych badań, użyteczność tworzonych teorii czy też funkcjonalność stosowanej metodologii.

Na polskich uczelniach badania w zakresie nauk o mediach są prowadzone od połowy ubiegłego wieku – przez historyków, socjologów, ekonomistów, politologów, psychologów czy neolingwistów. Tymczasem w największych światowych ośrodkach uniwersyteckich (amerykańskich, brytyjskich, niemieckich, francuskich, duńskich, szwedzkich itd.) badania w zakresie medioznawstwa i kierunki studiów poświęconych komunikacji społecznej prowadzone są w ramach odrębnych struktur wydziałowych, zaś tamtejsi naukowcy już od blisko siedmiu dekad prowadzą badania w ramach własnej dyscypliny – nauk o mediach. W Polsce jej formalne ukonstytuowanie się nastąpiło zaledwie cztery lata temu.

Tymczasem media, w tym także internetowe, nieustannie zmieniają się, ingerują w codzienne życie i stymulują zmiany we współczesnym świecie. Środowisko badaczy nie może pozostawać obojętnym wobec obserwowanych metamorfoz społecznych i mediamorfoz technologicznych. Powołanie pierwszego w Polsce wydziału, ogniskującego uwagę badaczy (rekrutujących się przecież z wielu różnych dyscyplin naukowych) na istocie szeroko rozumianych mediów (od książek po media społecznościowe) jest domknięciem wyjątkowego procesu wyłaniania się tożsamości nauk o mediach w naszym kraju.

Bibliologia i informatologia należą do obszaru nauk humanistycznych. Obie dyscypliny korzystają też z dorobku innych nauk, w największej części korespondują z dokonaniami w dziedzinie nauk społecznych (badania czytelnictwa, refleksje nt. społeczeństwa informacyjnego, etc.), ale również nauk ekonomicznych (organizacja i zarządzanie bibliotekami i innymi instytucjami związanymi z książką) czy ścisłych (informatyka, matematyka). Muszą też wykorzystywać dorobek nauk technicznych, w szczególności w kontekście nowoczesnych technologii informacyjnych. Najbardziej jednak godnym podkreślenia faktem są wspólne pola badawcze (zarówno bibliologii, jak i informatologii) właśnie z medioznawstwem: zwłaszcza problematyka książki, mediów elektronicznych, cyfrowych nośników informacji i sposobów ich użytkowania powinna być tutaj podana jako najważniejszy przykład.

Bibliologia i informatologia stoją obecnie w obliczu kształtowania się społeczeństwa informacyjnego, w którym dostęp do stale rosnących zasobów informacji i umiejętność ich wykorzystania w znacznej mierze decydują o pozycji, poziomie życia i odnoszeniu sukcesów w niemal każdej dziedzinie.

Nie jest to oczywiście cecha specyficzna wyłącznie dla naszych czasów, ale obecnie świadomość wartości informacji stała się zjawiskiem powszechnym, tak jak i poczucie prawa każdego człowieka do dostępu do informacji i konieczności organizowania tego dostępu w możliwie najszerszej skali. Ocenia się, że w krajach wysokorozwiniętych ponad połowa dorosłych mieszkańców zatrudniona jest we współczesnych instytucjach związanych z tworzeniem, organizacją, przetwarzaniem i rozpowszechnianiem informacji. Bibliotekarze i specjaliści z zakresu informacji należą do dynamicznie rozwijającego się zespołu zawodów, który coraz częściej określa się wspólnym mianem profesjonalistów w dziedzinie informacji.