- Amelia Rusinek
Zakaz dostępu do mediów społecznościowych nie wystarczy. Polska szkoła musi nauczyć dzieci, jak korzystać z Internetu.
51 proc. dzieci w wieku 7-14 lat, które korzystają z Internetu, zetknęło się z treściami erotycznymi. Co trzecie dziecko w tej grupie wiekowej odwiedziło serwis pornograficzny. To tylko niektóre z danych raportu „Internet dzieci”, powstałego pod patronatem Wydziału Dziennikarstwa Informacji i Bibliologii Uniwersytetu Warszawskiego. Wyniki badań wykorzystano w uzasadnieniu rządowego projektu ustawy zakładającego ograniczenie dostępu do serwisów społecznościowych dla osób poniżej 15. roku życia. Jednak samo prawo nie nauczy młodych ludzi świadomego i bezpiecznego korzystania z mediów. Potrzebna jest edukacja medialna, do której polska szkoła wciąż nie jest wystarczająco przygotowana.
Raport „Internet dzieci” pokazuje skalę wyzwań związanych z obecnością najmłodszych w sieci. Z badań wynika m.in., że 1,4 mln dzieci w wieku 7-12 lat korzysta z komunikatorów i serwisów, których regulaminy określają minimalny wiek użytkownika na 13 lat. Dzieci w tym wieku spędzają na TikToku średnio 2 godziny i 11 minut dziennie.
Wyniki raportu znalazły się w uzasadnieniu rządowego projektu ustawy przewidującego wprowadzenie minimalnego wieku 15 lat dla użytkowników internetowych serwisów społecznościowych. Współautorką publikacji jest dr hab. Anna Miotk, wykładowczyni Wydziału Dziennikarstwa, Informacji i Bibliologii UW. Raport powstał pod patronatem Wydziału.
- Potrzebujemy zarówno regulacji prawnych, jak i edukacji. Możemy wprowadzać ograniczenia wiekowe, ale nie możemy zakładać, że w dniu piętnastych urodzin młody człowiek automatycznie będzie wiedział, jak rozpoznawać manipulację, weryfikować informacje czy chronić swoją prywatność. Tych kompetencji trzeba uczyć znacznie wcześniej - mówi, prof. dr hab. Dariusz Kuźmina dziekan Wydziału Dziennikarstwa Informacji Bibliologii UW.
Problem nie sprowadza się do samego dostępu do mediów społecznościowych. Młodzi ludzie każdego dnia stykają się z dezinformacją, deepfake'ami, hejtem, manipulacją, treściami generowanymi przez sztuczną inteligencję i mechanizmami algorytmów, które wpływają na to, co oglądają i w co wierzą. Tymczasem kompetencje medialne nauczycieli są bardzo zróżnicowane, a szkoły potrzebują praktycznych narzędzi, by skutecznie przygotowywać uczniów do funkcjonowania w cyfrowym świecie.
- Nie wystarczy powiedzieć dziecku: nie wchodź na tę stronę, nie wierz we wszystko, co widzisz w Internecie. Musimy nauczyć je, dlaczego pewne treści są niebezpieczne, jak działają mechanizmy manipulacji i gdzie szukać wiarygodnych informacji. Edukacja medialna powinna rozwijać samodzielność i krytyczne myślenie, a nie tylko pokokazywać listę zakazów - podkreśla dr hab. Katarzyna Gajlewicz-Korab, prof. UW.
Znaczenie ma również psychologiczny wymiar obecności dzieci w sieci. Kontakt z nieodpowiednimi treściami, cyberprzemoc, presja porównywania się z innymi czy uzależniające mechanizmy platform mogą wpływać na samopoczucie i rozwój młodych ludzi.
- Dzieci potrzebują dorosłych, którzy nie tylko kontrolują ich aktywność w Internecie, ale przede wszystkim potrafią z nimi rozmawiać. Ważne jest, by młody człowiek umiał rozpoznać, że coś go niepokoi, wiedział, do kogo zwrócić się po pomoc i nie bał się opowiedzieć o swoich doświadczeniach w sieci - mówi dr Katarzyna Iwanicka, psychoterapeutka i wykładowczyni WDIB UW.
Program obejmuje m.in. krytyczne myślenie i weryfikację informacji, rozpoznawanie dezinformacji, higienę i bezpieczeństwo cyfrowe, etyczne korzystanie ze sztucznej inteligencji oraz metodykę prowadzenia zajęć. Uczestnicy będą przygotowywać własne scenariusze i materiały edukacyjne, które będą mogli wykorzystać w pracy z uczniami.
Studia łączą wiedzę akademicką Uniwersytetu Warszawskiego z doświadczeniem praktyków zajmujących się edukacją medialną, fact-checkingiem i przeciwdziałaniem dezinformacji.
- Chcemy, żeby nauczyciele kończyli te studia nie tylko z nową wiedzą, ale przede wszystkim z konkretnymi umiejętnościami i narzędziami. Nie muszą być specjalistami od technologii. Powinni jednak rozumieć świat cyfrowy i widzieć go oczami swoich uczniów, żeby pomóc im bezpiecznie i odpowiedzialnie w nim funkcjonować - Filip Gołębiewski, prezes zarządu Instytutu Dyskursu i Dialogu.
Rekrutacja na studia właśnie się rozpoczęła. Zajęcia zaplanowano od lutego 2027 roku.
Więcej informacji: https://edukacja.wdib.uw.edu.pl/
Bezpośredni link do IRK - Edukacja medialna i cyfrowa dla edukatorów - IRK
***
Wydział Dziennikarstwa, Informacji i Bibliologii Uniwersytetu Warszawskiego (WDIB UW) jest jednostką naukowo-dydaktyczną, której działalność koncentruje się na trzech obszarach: naukach o mediach, informacji i bibliologii. Łączy badania naukowe z nowoczesnym kształceniem, przygotowując specjalistów do pracy w dynamicznie zmieniającym się świecie mediów, informacji i komunikacji. Wydział rozwija również współpracę z otoczeniem społecznym i gospodarczym, tworząc przestrzeń spotkań i wymiany doświadczeń przedstawicieli mediów, biznesu i nauki.
Instytut Dyskursu i Dialogu (INDiD) to fundacja działająca na rzecz poprawy jakości debaty publicznej, przeciwdziałania manipulacji, dezinformacji i mowie nienawiści. Zajmuje się monitoringiem mediów, edukacją medialną oraz wspieraniem rzetelnego dziennikarstwa. Prowadzi warsztaty dla młodzieży i nauczycieli, wykorzystując autorskie narzędzia edukacyjne, m.in. grę planszową „Czwarta Władza” i aplikację UMIEMY.TO!.